Ząbki – Miasto Ogród

Projekt z początku XX wieku

Mało osób wie, że na początku XX wieku na terenach polskich popularność zyskiwał angielski styl budownictwa. Nie było to zjawisko nadzwyczajne, styl angielski cieszył się wzięciem w całej Europie, natomiast zawitał również do Ząbek. Chodzi tu architektoniczną koncepcję Miasta Ogrodu. Takie miasto miało spełniać funkcję miejsc zamieszkania, pracy oraz wypoczynku. Wszystko dzięki odpowiedniej gospodarce przestrzennej i strategii architektonicznej. W 1912 roku polski architekt Tomasz Tołwiński wykonał taki projekt dla miasta Ząbek.

Szczegóły projektu

Według wspominanego projektu Tołwińskiego centralną część miasta miał stanowić rynek. Zbudowany na planie prostokąta wraz z przyległym placem otrzymał do pełnienia głównie funkcje kulturalne, handlowe, społeczne oraz administracyjne. Prostopadle do torów kolejowych znalazła się oś północ-południe, która przebiegła przez rynek. Na południu osi powstały projekty szkoły, kościoła, przedszkola oraz boiska sportowe. Na północy osi Tołwiński przewidział powstanie półokrągłego placu, od którego odchodziły symetrycznie i promieniście ulice. Miasto otrzymało również wydzieloną część rekreacyjną. To tam miało powstać kasyno z nowoczesnym programem użytkowym. W ramach tego kasyna miało się znaleźć kino, biblioteka, sala koncertowo-teatralna, sala ekspozycyjna i bilardowa, restauracja oraz kawiarnia.

Założenia przewidywały 8 tys. mieszkańców Ząbek, a podział terenu polegał na wydzieleniu 1600 działek budowlanych i ogrodowych. Projekt Tołwińskiego inspirował się klasycyzmem. Uwzględniał jednak architektoniczną tradycję polskiego miasteczka. Plany realizacji projektu pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Po odzyskaniu niepodległości prace budowy Miasta Ogrodu Ząbki doczekały się kontynuacji, natomiast nie zdążyły zakończyć się do września 1939 roku. Po II wojnie światowej komunistyczne władze w sposób bezmyślny dokonały parcelacji terenu miasta. W ten sposób zniszczyły urbanistyczny układ sprzed lat.